Монолитті арақабат жабындысы құрылыс алаңының өзінде қажетті пішіндегі берік бетон плитасын жасауға мүмкіндік береді. Бірақ бетон құяр алдында уақытша көтергіш конструкция — қалып жүйесін құрастыру қажет. Бетон қажетті беріктікке жеткенше ол қоспаның, арматураның және жұмыс кезіндегі жүктемелердің салмағын ұстап тұрады.
Жабындыға қандай қалып қолайлы: телескопиялық тіреулердегі жүйе ме, рамалық па, әлде кеңістіктік жүйе ме? Олардың айырмашылықтарын, монтаж кезеңдерін және неліктен мұнда шамамен есептеуге болмайтынын түсіндіреміз.
Арақабат жабындысының қалыбы не үшін қажет және оның артықшылықтары қандай?
Түбі берік, тіреулері сенімді үлкен көлденең қалыпты елестетіңіз. Оның ішіне арматура салынып, кейін бетон қоспасы құйылады. Бетон жобада көзделген беріктікке жеткенде, құрастырмалы элементтердің арасындағы монтаж жіктері жоқ тұтас плита пайда болады.
Монолитті технологияның айқын артықшылықтары бар: стандарттан тыс пішіндегі жабындыны жасауға, қажетті ойықтарды алдын ала қарастыруға және зауытта өндірілген плиталардың өлшемдеріне тәуелді болмауға мүмкіндік береді. Ал инвентарлық қалыпты бірнеше рет қолдануға болады — оны сатып алу міндетті емес, жалға алуға да болады.
Дегенмен кемшіліктері де бар. Дәл есептеу, тіреулерді құрастыру мен тексеруге уақыт, бетонды жеткізуді ұйымдастыру, бетонға күтім жасау және қажетті беріктікке жетуін күту талап етіледі. Кей жобаларда құрастырмалы плиталар монтажды жылдамдатуы мүмкін. Сондықтан тек материал бағасын емес, барлық жұмыс кезеңінің шығынын салыстырған жөн.
Алынбалы қалып па, әлде алынбайтын қалып па?
Жеке үй құрылысында көбіне алынбалы қалып жүйесі кездеседі: бетон қажетті беріктікке жеткеннен кейін тіреулер, арқалықтар мен төсем алынады. Төсемге қалыпқа арналған фанера жиі қолданылады; элементтердің құрамы мен сипаттамалары жоба бойынша белгіленеді.
Алынбайтын қалып конструкцияның бір бөлігі болып қалады. Кей жобаларда профильденген болат төсем мен басқа материалдар қарастырылады. Алайда профлистті тіреуге жай ғана төсеп, дайын жабынды деп санауға болмайды: оның көтергіш қабілеті, тірелуі, бекітілуі және бетонмен бірлескен жұмысы есептелуі тиіс.
Жүйе түріне қарамастан, жаңа құйылған бетонның, арматураның, жабдықтың, жұмысшылардың салмағын және бетондау кезіндегі басқа жүктемелерді ескеру қажет.
Арақабат жабындысының қандай қалып жүйелері қолданылады?
Жүйелердің басты айырмашылығы — жүктеменің төсемнен арқалықтар арқылы тіреулерге, одан төмендегі негізге берілу тәсілі.
Телескопиялық тіреулердегі қалып
Тіреу биіктігі ішкі құбырды шығару және штаттық бекіту механизмі арқылы реттеледі. Үстіне тірек айырлары, арқалықтар мен төсем орнатылады. Үшаяқтар бастапқы орнатуды жеңілдетеді; қажетті байланыстыру мен бекіту жобалық схемаға сәйкес орындалады.
Нақты жүйенің биіктігі мен жүктеме шектері сақталса, бұл — бірқатар аз қабатты нысандар үшін ыңғайлы нұсқа.
Рамалық қалып
Тіреулер көлденең және диагональ байланыстары бар рамаларға немесе мұнараларға біріктіріледі. Жинау схемасы сақталған жағдайда жүйе кеңістіктік орнықтылықты қамтамасыз етеді.
Белгілі бір жүк көтергіштік, биіктік немесе элементтерді қайта орналастыру қолайлылығы қажет нысандарда қолданылады.
Сыналы жүйе
Тік тіреулер мен көлденең элементтер сына тәрізді бекіту тораптарымен біріктіріліп, кеңістіктік тірек конструкциясын түзеді. Биіктік пен байланыстыру схемасы жобада белгіленеді.
Мұндай жүйелер едәуір жүктемесі және стандарттан тыс параметрлері бар нысандарда да қолданылады.
Тостағаншалы жүйе
Көлденең элементтер тік тіреулердегі арнайы тостағаншалы тораптарда бекітіледі. Осылайша қажетті конфигурациядағы кеңістіктік қаңқа жиналады.
Оны құрылыс мінбесі ретінде қолдану мүмкіндігі нақты жинақтың мақсаты мен техникалық құжаттамасына байланысты.
Әр жүйенің биіктік, жүктеме және элементтерді шығарудың рұқсат етілген шектері бар. Кез келген плитаға жарайтын тіреулердің әмбебап арақашықтығы жоқ.
Монолитті арақабат жабындысының қалып жүйесі қалай құрастырылады?
Монтаж жұмыс құжаттамасы мен өндіруші нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі. Төменде өз бетінше есептеу тәсілі емес, жұмыстардың жалпы реті берілген.
1. Негіз бен жинақтың күйін тексереді
Құрастыру алдында тіреулер орнатылатын беттің көтергіш қабілеті, тіреулердің, құлыптардың, арқалықтар мен төсемнің жағдайы бағаланады. Зақымдалған элементтерді қолдануға болмайды. Қажет болса, жобада көзделген тірек төсемдері орнатылады.
2. Тіреулерді орнатып, бекітеді
Тіреулер немесе кеңістіктік қаңқа есептік схема бойынша орналастырылады. Олардың тік орналасуы, орнықтылығы, байланыстары және тірелу дұрыстығы тексеріледі. Көтергіш элементтерді өз бетінше кесуге не қолдан жасалған дәнекер қосылыстарымен күшейтуге болмайды.
3. Арқалықтарды монтаждайды
Алдымен негізгі, содан кейін көлденең арқалықтар орналастырылады. Тірелу және бекіту тораптары таңдалған жүйеге сәйкес болуы тиіс. Ағаш немесе металл арқалықтарды тіреулердің үстіне жай ғана қою жеткіліксіз.
4. Төсем мен шеткі қалқандарды орнатады
Төсем парақтары арқалықтарға тіреліп, схема бойынша бекітіледі. Түйіскен жерлер жобада көзделген тірексіз қалмауы қажет. Шеттерге қалқандар орнатылып, түйісулер, ойықтар және бетон қоспасының ағып кетуінен қорғаныс тексеріледі.
5. Бетондау алдындағы тексеруді жүргізеді
Геометрия, бекітулер, байланыстар, алаңның күйі және рұқсат етілген жүктемелер тексеріледі. Қауіпсіз жүретін жолдар, шеттердегі қоршаулар және бетон қоспасын беру тәртібі бөлек ұйымдастырылады. Қажетті тексерулерден кейін арматуралау мен бетондау жұмыстарына кіріседі.
Бетон жобада көрсетілген жұмыс тәртібіне сәйкес құйылады. Арматураны бір жерге жинауға немесе қоспаны төсемнің жекелеген бөлігіне есептік мөлшерден артық жүктеме түсетіндей беруге болмайды.
Қалыпты қашан алуға болады?
Мұны күнтізбедегі күн санына қарап анықтауға болмайды. Бетонның беті қатты болып көрінсе де, плита тіреулерді қауіпсіз алу үшін қажетті беріктікке әлі жетпеуі мүмкін.
Қалыпты алу мерзімі мен реті жобада белгіленеді. Шешім бетонның нақты расталған беріктігіне, аралықтың ұзындығына, әсер ететін жүктемелерге және уақытша қосымша тіреулердің қажеттілігіне байланысты қабылданады. Ерте демонтаж майысуға, жарықтарға және орнықтылықтың жоғалуына әкелуі мүмкін.
Қандай қателер ерекше қауіпті?
Неден сақтану керек?
- тіреулерді көз мөлшерімен орналастырудан;
- дайындалмаған негізге тіреуден;
- жобада көзделген байланыстарды орнатпаудан;
- зақымдалған құлыптар мен майысқан арқалықтарды қолданудан;
- бетон құю кезінде бір нүктеге артық жүктеме түсіруден;
- беріктікті тексермей тіреулерді алудан.
Нені тексеру керек?
- жобалық схема мен жүйе паспортын;
- есептік жүктемені және элементтердің арақашықтығын;
- қосылыстардың жарамдылығы мен бекітуді;
- төсем мен шеткі қалқандардың орнықтылығын;
- жұмыс аймақтарының қауіпсіздігін;
- бетондау мен қалыпты алу тәртібін.
Ең қымбатқа түсетін қателік — қалыпты жай ғана уақытша төсем деп қарау. Бетон құю кезінде ол жұмысшылардың қауіпсіздігі тәуелді болатын толыққанды көтергіш жүйеге айналады.
Арақабат жабындысының қалыбы болашақ бетон плитасының пішінін қалыптастырып, бетондаудың барлық кезеңінде жүктемелерді ұстап тұрады. Телескопиялық тіреулер, рамалық, сыналы және тостағаншалы жүйелердің құрылысы әртүрлі болғанымен, әрқайсысы дәл есептеу мен мұқият монтажды талап етеді.
Соңғы схеманы, рұқсат етілген жүктемелерді және тіреулерді алу уақытын жоба мен өндіруші құжаттамасы негізінде анықтайды. Сенімді қалып бірінші тіреуді орнатудан емес, есептер мен құрылыс алаңы жағдайларын тексеруден басталады.